Türk Kavmi Olarak; Genel Özellikleriyle, Hunlar!

Türk tarihinin bugün bilinen araştırmaları, batılı araştırmalardan (oryantalizm) elde edilen bilgilerden başka bir şey değildir. Belki binde bir’lik bir özgün tarih araştırmamız olabilir, ama tüm tarihi bilim kökenimizde, batılı eserlerin Türkçe’ye çevrilmesi yatar. Günümüzde hala da herhangi bir araştırma yapılmamaktadır. Aslında, bizler için önemli bir kaynak da, Rus arşivlerinde yatmaktadır. Ne varki, Rus kaynakları hiç de farkedilebilmiş ya da farkeden tarihçilerimizce incelenebilmiş değildir. Orta Asya (Türkistan) Türklüğüne, Rus yönetimler, her zaman bizden daha yakın olabilmişler ve bizler kadar yabancı kalmamışlardır. Bu durum, Türklerin eski tarihlerinde de böyledir. Bu şartlar altında, bizlere öğretilen bilgiler ve bulgular üzerinden, Hun Türkleri’ne genel olarak bir bakalım…

Hunlar, bilinen ilk Türk kavmi olarak nitelenir. Önemlerini artıran, Türklerdeki ilk teşkilatlanma çalışmalarının kesin olarak görülmüş olmasıdır. Teoman, ilk değilse de, ilk bilinen hükümdardır ve oğlu Mete, büyük bir komutan ve liderdir. Mete, teşkilatlanma konusunda çok yeteneklidir, Mete’nin askeri alanda ilk kez uygulamaya koyduğu onluk sistem, Türk Kara Kuvvetleri’nin kuruluş tarihi olarak alınan M.Ö. 209 yılında başlamıştır. Hunlar, kendi devrinin ses getiren bir devleti ve toplumu olmuşlardır.

Hunlar, kendi coğrafyalarının da dışına varmışlardır. Çin coğrafyasına yapılan amansız akınlar, Çin kaynaklarında yer alır. Hunlar, sonraki yıllarda farklı gruplara bölünerek, hayatlarını devam ettirmişlerdir. Büyük Hun Devleti’nin parçalanıp dağılmasından sonra, Hun boyları dünya üzerine dağılmışlardır. Şimdiki Afganistan coğrafyası çevresinde Akhun (eftalit) devletini kuranlarla, Doğu Avrupa’da Avrupa Hun İmparatorluğu’nu kuran Hunlar, en bilinenleridir. Kazak bozkırlarına da gidenler olduğu mutlaktır.

Hunlar, sadece siyasi oluşumlarla değil, sosyolojik olaylarla da dünyayı etkilemişlerdir. Atlı-göçebe bir kültür yapısında olan Hun kavmi, yerleşik kültür yapısına galip gelmiş ve yerleşik toplum yapısını derinden sarsmıştır. 375’teki Kavimler Göçü ile, Avrupa’nın etnik yapısını şekillendirmiş, günümüz Avrupasının parçalı yapısının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Roma İmparatorluğu’nu parçalayan baş sorumlu olan Hunlar’ın torunları, asırlar sonra Romanın son kalıntısı Bizans’a da son vermişlerdir. Hunlar, doğu ile batıyı atlarının ayakları altına almışlardır.

Hunlar, göçebe ekonomisine sahipti. Hayvancılıktan kaldırılan ürünler, hem tüketiliyor hem de ticarette kullanılıyordu. İlk zamanlar Çinliler, daha sonra komşu milletler ve Roma ile ticari münasebet kurmuşlardır. Hun ekonomisinin önemli bir kaynağı da, savaş ganimetleridir. Hayvancılık, madencilik ve ticarette önemli hareketleri bulunuyordu.

Her devlet gibi Hun devletleri de yıkıldılar. Hun toplumu da değişti, diğer insanlara karıştılar. Daha sonra gelen Türk Hanedanlıkları için birer yol gösterici, birikim mimarı oldular. Türkiye Cumhuriyeti’nin de iftihar ettiği bir toplum durumunda bulunuyorlar. Türk tarihinde saygın bir yer edindiler ve 16 büyük Türk Devleti arasında sayılıyorlar. Hunlar olmadan, Tarih başlamıyor…

Attila’nın Siyaseti – Kendine Has Politikaları

Doğu Avrupa Hunları’nın En büyük Hükümdarı Attila’nın, zihnindeki politik hedefler, 4 önemli aşamada incelenebilir.

  • Türk Kavimleri’nin, düşman devletler tarafından asker olarak kullanılmalarına, engel olmak.
  • Dağınık Türk Kavimleri’ni tek çatı altında birleştirerek, güçlü bir devlet kurmak.
  • Büyük Türk Devleti’nin içine; Batı Roma, Bizans (Doğu Roma) ve diğer bir çok yabancı kavimlerin topraklarını da, katmak.
  • Çin, Hint ve İran coğrafyalarını da istilâ ederek, Cihan-şümul (Dünya hakimi) bir İmparatorluk kurmak.

Avrupa (Attila) Hun Devleti İdaresindeki Kavimler

Germen Kavimleri

Doğu Gotları, Gepidler, Turcilingler, Suebiler, Markomanlar, Kuadlar, Herüller, Rugiler, Skirler…

Slav Kavimleri

Venedalar, Antlar, Sklavalar…

İran Kavimleri

Alanlar, Baştamalar, Neurlar, Roksonlar…

Fin-Ogur Kavimleri

Çeremisler, Mordvinler, Meryalar, Veşiler, Çudlar, Estler, Vidivariler…

Türk Kavimleri

Hunlar, Beş-Ogurlar, Altı-Ogurlar, On-Ogurlar, Sarı-Ogurlar, Akaritler, Sabarlar…

Kaynak: Ders Notları…

Hun Devletlerinin Yıkılışları

Kuzey Hunları’nın sonu

  • Güney Hunları ile birleşen Çinliler, Kuzey Hunlarına saldırdılar.
  • Kuzey Hunları diğer yandan, Si-en-piler’in de saldırılarına maruz kaldılar.
  • Aynı dönemde büyük bir kıtlık da baş gösterdi.
  • Bu olumsuzluklara dayanamayan Kuzey Hunları, sona erdi.

Güney Hunları’nın sonu

  • Güney Hunları, Çin himayesine girdikten sonra, Çinli valilerce yönetilmeye başlandı. Bu valiler, devleti küçük parçacıklara bölerek ülkenin dirliğini bozdular ve halkı Çin’in değişik bölgelerine dağıttılar. Böylece Hun halkı asimile oldu.
  • Güney Hun Devleti, 216 yılında tamamen ortadan kalktı.

Ak Hunlar’ın (Eftalitler) sonu

  • Anuşirvan, Sasani tahtına geçer geçmez, Ak Hunlar’ın baskısından kurtulmak için Göktürkler ile anlaştı.
  • İstemi Han, Maveraünnehir’i ele geçirmişti ve Sasaniler’le ittifakı gerekli görüyordu. Sasaniler ve Göktürkler, evlilik yolu ile akrabalık kurmuşlardı. Ak Hunlar, bu iki devletin arasında sıkışıp kalmışlardı.
  • Sasani destekli Göktürkler, Eftalitler’e saldırıp yıktılar.

Avrupa Hun Devleti’nin sonu

  • Sasaniler üzerine bir sefer planlamakta olan Atilla, İtalya seferi sonunda “zifaf gecesi” ağzından kan gelerek öldü. Hunları, Avrupa’nın en büyük gücü yapan Atilla’ya, muhteşem bir cenaze töreni yapıldı.
  • Atilla’nın oğulları, babalarının yerini tutamadılar ve İmparator İlek, babasından bir yıl sonra öldü.
  • Daha sonra cesur fakat tecrübesiz hakan Dengizik başa geçti. Devlet büyüklerinin tüm uyarılarına rağmen, Bizans’a savaş açtı, hileye uğrayarak yenildi ve başı İstanbul’a yollandı.
  • Daha sonra ise, İmek tahta geçti. Ortamın tehlikesinin farkına varan İmparator, Orta Avrupa’yı terkederek Karadeniz’in kuzeyine çekildi ve Hunlar bir süre daha yaşadıktan sonra tarihe veda ettiler.

Asya Hun İmparatorluğu (Asya Hunları) Genel Tarihi

  • Asya Hunları, Teoman idaresinde güçlü bir siyasi birlik kurarak, tarih sahnesine adım attılar.
  • Babası Teoman’a bir darbe yapan Mete, Hunlar’ın başına geçti ve Asya Hunlar’ı hızlı bir güçlenme sürecine girdi.
  • Mete’den sonra başa Ki-ok geçti, daha sonra ise Kun-şin hakan oldu.
  • Hunlar, Çin entrikaları sonunda birbirlerine düştüler ve Çin taraftarı Hunlar ile milliyetçi Hunlar olarak ikiye ayrıldılar.
  • Çin yanlısı Hunlar’ın başında Hohanye, milliyetçi Hunlar’ın başında Çi-çi hükümdardı. Çi-çi, bu yüzden tarihteki ilk Türk milliyetçisi unvanı ile bilinir.
  • Çi-çi, abisine karşı isyan ederek kuzeye çekildi ve Kuzey Hun Devleti’ni kurdu. Hohanye ise Çin tabiyetine girdi.
  • Hohanye, Çinliler’in de yardımı ile Kuzey Hunları’nı yenip Güney Hun Devleti’ni kurdu.
  • Güney Hunlar’ı 76 yıl Çin egemenliğinde kaldı.
  • M.S. 18-46 yıllarında, kuvvetli bir hükümdar olan Tu-tan-hu, Hunlar’ı birleştirmeyi başardı.
  • Daha sonra başa Çin yanlısı Pu-nu geçti ve bu yüzden yeğeni Pi ile araları açıldı.
  • Pi, kendine bağlı kuvvetlerle kuzeye çekildi ve böylece Hunlar, bir daha birleşmemek üzere ayrıldılar.
  • Tarihi süreçte, Güney Hunlar’ı Çinlileşirken, Kuzey Hunlar’ı varlıklarını muhafaza ettiler.