I. TBMM’nin Kuruluşu ve Gayesi

23 Nİsan 1920’den 21 Mayıs 1923 tarihine kadar fiili; ikinci meclisin ise başlama tarihi 11 Ağustos 1923’e kadar hukuki olarak devam eden meclise, Türkiyenin ilk meclisi diyoruz.

  • Bu meclis, yeni Türkiyenin ilk Milli Meclisi olması itibariyle Birinci Meclis,
  • Türk İstiklal Harbini zaferle neticelendirerek yeni Türk Devletinin temelini attığı için Kurucu Meclis,
  • Türk Milletinin Milli Ruhunu temsil ettiği için Kuvay-i Milliye Meclisi,

şeklinde tarif edilmiştir.

I. TBMM’nin yapısını özetleyen iki mühim ve temel prensip mevcuttur. Bunlar Milli İrade ile Milli Hakimiyet prensipleridir. Hakimiyet hakkını, kayıtsız şartsız olarak Meclisin iradesine teslim eden Türk Milleti, bu irade ve hakimiyetin Millilik vasfına sahip olmasını gözetmiştir.

TBMM’nin açılmasıyla, Türk Anayasa Hukukunda büyük bir değişim olmuştur. Osmanlı Devletinin Teşrii meclisin teşekkülü, bütün yetkileri elinde bulunduran padişahtan kanun yapma yetkisinin alınarak Mecli’e verilmesi yolula olmuştur. ”Meşruti Dönemde yasama yürütmeden doğmuştur. T.B.M.M’nin kurulmasıyla tersine olmuştur. T.B.M.M yalnız yasama görevini bir meclis olarak kalmamış milli hakimiyet prensibini millet namına kullanan bir meclis olmuştur.

T.B.M.M ‘ nin Kuruluş Gayesi

Hilafet-i İslamiye’nin ve Osmanlı Devleti’nin merkezi İstanbul’un İtilaf Devletlerince işgali sebebiyle, yasama yürütme ve adliye kuvvetlerinden ibaret olan devletin üç kuvveti giderilmiş, bu vaziyet karşısında vazife yapamayacağını anlayan Meclis-i Mebusan durumu hükümete bildirerek dağıldı.

    İstanbuldaki Meclisin dağılmasından dolayı;

  • Hilafet makamını korumak,
  • Saltanatın istiklalini muhafaza etmek,
  • Osmanlı Devletinin kurtuluşunu sağlamak üzere, millet tarafından Ankara’da yüksek salahiyetli bir meclis toplanmıştır.

Bu meclisten beklenen iş, memleketi kurtarmak, millete rehber olup istiklelini temin etmek ve bu maksatla gerekli her tedbiri alarak Milli Mücadeleyi ona göre tanzim ve idare etmektir.

TBMM’nin Genel Krakteri

Osmanlı Devleti toprakları üzerinde yaşayan muhtelif din ve ırka mensup milletler bir arada yaşamakta iken TBMM’nin hedefi, Misak-ı Milli’nin belirlediği sınırlar içinde milli bir devlet kurmak olmuştur.

Son Osmanlı Mebusan Meclisinin kapatılmasıyla, Büyük Millet Meclisi Türkiye Cumhuriyetinin ortaya çıkışındaki rolü ve ehemmiyeti ile yaptığı müzakereler ve aldığı kararlar itibarıyla, kendisinden sonra gelen bütün meclislerden farklı özelliklere sahiptir. Bu özelliklerin başında, milli irade ve milli hakimiyeti kullanış tarzı ile esas vazifasi Milli Mücadeleyi yürtümek olan TBMM Hükümeti’nin yapısı ve işleyişi gelmektedir. Böylelikle herhangi bir kayıt ve şartın sınırlayamayacağı hakimiyet hakkını Türk Milleti namına kullanmaya başlamıştır.

Kaynaklar

Mustafa Kemal ile İttihat Terakki fikriyatı arasındaki fark!

Mustafa Kemal ve İttihat Terakki farklarından biri

27 Eylül 1907?de ?Vatan ve Hürriyet? ile ?İttihat Terakki? cemiyetleri birleşmişti. Mustafa Kemal bir şeyden kaygılıydı. Meşrutiyet rejimi kurulduktan sonra ne yapılacaktı? Ona göre gizli cemiyet bir siyasi parti haline gelmeli ve iktidarı ele almalıydı. Şimdiden hazırlıklı ve programlı olmalıydı. Olmazsa ona göre ikinci meşrutiyet de, Mustafa Kemal?e göre, birinci gibi iflas edecekti.

Okumaya devam et “Mustafa Kemal ile İttihat Terakki fikriyatı arasındaki fark!”

Türkiye’de Siyasi Partiler Süreci

T.B.M.M.’nin siyasi partilerin inkişafı seyri bakımından husussiyeti, meclisin daima bir partinin kütlevi hâkimiyeti altında kalmış olmasıdır. 1950 genel seçimlerine kadar Cumhuriyet Halk Partisi iktidarda kalmış, 50 den sonra da durumda bir değişiklik olmamış eski muhalefet partisi olan Demokrat Parti hâkimiyeti altında kalmıştır. Şu halde T.B.M.M çok partili rejimlere has, koalisyonlarla sağlanan parçalı ve zayıf ekseriyetlerden daima mahrum kalmıştır. İkinci hususiyet ise meclis içinde gerek kuruluş gerek temsil edilişleri bakımından siyasi partilerin daima az olmasıdır. Yedinci döneme kadar meclis içinde ancak iki muhalefet partisi ortaya çıkabilmiştir. İkinci dönemde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve üçüncü dönemde ise Serbest cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. 1945 senesiyle açılan çok partili rejim kuvvetle yerleşmiş ve altıncı dönemde Demokrat parti kurulmuştur. 1946 genel seçimlerinden sonra ise Müstakil Demokratlar ve Millet Partisi kurulmuştur.

Okumaya devam et “Türkiye’de Siyasi Partiler Süreci”

I. TBMM’nin; hükümet üyeleri, ilk üyeleri ve meslekleri, eğitim durumları (şemalı)

I. TBMM’nin İlk Hükümet Üyeleri

    1. Meclis Başkanı ve Hükümet Başkanı; Mustafa Kemal (ATATÜRK) Ankara Mebusu
    2. Şer’iye Vekili; Mustafa Fehmi (GERÇEKLER) Bursa Mebusu
    3. Müdafaai Milliye Vekili; Fevzi Paşa (ÇAKMAK) Kozan Mebusu
    4. Hariciye Vekili; Bekir Sami (KUNDUH) Tokat Mebusu
    5. Maliye Vekili; Hakkı Beyiç (BAYİÇ) Denizli Mebusu
    6. İktisat Vekili; Yusuf Kemal (TENGİRŞENK) Kastamonu Mebusu
    7. Nafaı Vekili; İsmail Fazıl (CEBESOY) Yozgat Mebusu
    8. Adliye Vekili; Celalettin Arif Bey Erzurum Mebusu
    9. Dahiliye Vekili; Cami (BAYKUT) Aydın Mebusu
    10. Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili; İsmet (İNÖNÜ) Edirne Mebusu
    11. Maarif Vekili; Dr. Rıza Nur Sinop Mebusu
    12. Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili; Dr.Adnan (ADIVAR) İstanbul Mebusu

Okumaya devam et “I. TBMM’nin; hükümet üyeleri, ilk üyeleri ve meslekleri, eğitim durumları (şemalı)”